Wat helpt gezinnen bij het omgaan met kanker?
Hoe gaan gezinnen met een ouder met kanker daarmee om, in het bijzonder wanneer de kinderen adolescenten of jongvolwassenen zijn (15–29 jaar)? In deze levensfase proberen kinderen zelfstandiger te worden, terwijl de ziekte van een ouder juist kan vragen om meer betrokkenheid en zorg binnen het gezin. Deze balans kan lastig zijn. Met het Family-onderzoek doet het HDI onderzoek naar wat gezinnen helpt wanneer één van de ouders kanker heeft (gehad)? Ze spraken met 8 gezinnen, met ouders en kinderen afzonderlijk en met het hele gezin samen. Door deze gesprekken kregen ze inzicht in hoe gezinnen omgaan met autonomie, verbondenheid en communicatie na een kankerdiagnose.
Belangrijkste bevindingen
Uit het onderzoek kwamen drie centrale thema’s naar voren:
1. Balans tussen eigen leven en familie
Veel kinderen ervaren een voortdurende spanning tussen enerzijds ruimte willen voor hun eigen leven (school, werk, vrienden), en anderzijds zich verantwoordelijk voelen voor hun zieke ouder en het gezin.
Sommige kinderen zoeken bewust afleiding en ‘normaal leven’ buiten huis. Dit kan gepaard gaan met schuldgevoelens, vooral wanneer ze tijd voor zichzelf nemen. Andere kinderen kiezen er juist voor kiezen om extra tijd met het gezin door te brengen, bijvoorbeeld omdat ze bang zijn later spijt te krijgen.
2. Communicatie
Open praten over gevoelens blijkt vaak moeilijk. Gezinnen komen regelmatig in een soort “overlevingsstand”, waarin reflecteren lastiger is en vooral de praktische zaken worden geregeld. Zowel ouders als kinderen houden emoties soms voor zich om de ander niet te willen belasten. Tegelijkertijd laten veel gezinnen zien dat niet-verbale communicatie (elkaar aanvoelen, samen muziek luisteren) heel krachtig kan zijn. Gesprekken over gevoelens zijn lastig te ‘forceren’ en ontstaan vaak makkelijker tijdens gezamenlijke activiteiten, zoals wandelen, fietsen of autorijden.
3. Verbondenheid opnieuw vormgeven
Veel gezinnen ervaren een sterkere verbondenheid sinds de kanker in het gezin gekomen is. Dat gebeurt bijvoorbeeld door samen betrokken te zijn bij het medische proces (voor wie dat wil), aandacht te hebben voor elkaars behoeften, tijd te blijven maken voor gezamenlijke activiteiten, aangepast aan wat mogelijk is vanwege de beperkingen die kanker met zich meebrengt en humor te gebruiken om spanning te verlichten.
Wanneer gezinsleden elkaar goed aanvoelen, blijkt expliciete communicatie minder een probleem. Ontbreekt die emotionele afstemming, dan kunnen misverstanden en afstand gemakkelijker ontstaan.